ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮುದ್ರಣ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಯಾವಾಗ…?
ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಪತ್ರಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ (Editorial Cartoon) ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೆಲವೇ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಒಂದು ಚಿತ್ರವೇ ಸಾವಿರ ಪದಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು. ಆದರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮುದ್ರಣ ಯಾವಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು? ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಇತಿಹಾಸವೇನು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿವೆ.
✶ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲ ಇತಿಹಾಸ :
ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಇತಿಹಾಸವು ಯೂರೋಪಿನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ (Renaissance) ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. 16ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ರಾಜರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇವುಗಳನ್ನು “Caricature” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
“Caricature” ಎಂಬ ಪದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ Caricare ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ “ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು” ಎಂಬುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೋರಿಸಿ ಹಾಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಈ ಕಲೆಯ ವಿಶೇಷತೆ.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಇವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.
ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ (Cartoons/Caricatures) ಮುದ್ರಣವು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1841ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ Punch Magazine ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ವಿಶ್ವದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.
ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹೊಗಾರ್ತ್, ಗ್ರೋಸ್ ಡೊಮಿಯರ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸನ್ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಹಸಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಸರಣಿಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಾಧಾರಗಳಾದವು.
19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುರವಣಿಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಪ್ಯಾರಿಸ್ನ ಚಾರಿವಾರಿ, ಲಂಡನ್ನ ಪಂಚ್, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲೈಫ್ ಮತ್ತು ಜಡ್ಜ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರವಣಿಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪುರವಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕ್ರಮೇಣ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡವು.
ನಂತರ 1902ರಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಔಟ್ಕಾಲ್ಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪುರವಣಿಯು ಹೊರಬಂದಿತು. ಇದು ಎಷ್ಟೋ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮಕ್ಕಳು ಬಸ್ಟರ್ ಬ್ರೌನ್ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಗಣನೀಯವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪುರವಣಿ ಎಂದರೆ ಬ್ರಿಂಗಿಂಗ್ ಅಪ್ ಫಾದರ್. ಇದನ್ನು 1912ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 27 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ 71 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ಪುರವಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವಿಲ್ಲದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಉಪ್ಪಿಲ್ಲದ ಊಟದಂತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಮಾಜ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರು ಲೇಖನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
“Cartoon” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೂ ಇದೇ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥ ನೀಡಿತು. ಮೊದಲಿನಿಂದ “Cartoon” ಎಂಬುದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೇಖಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪದ. ಆದರೆ Punch Magazine ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ ನಂತರ ಅದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.
✶ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ :
19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳು, ಯುದ್ಧಗಳು, ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ Thomas Nast ರಾಜಕೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು “Father of American Cartoon” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜನರಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಂಪಾದಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ.
✶ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರವೇಶ :
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತಕಾಲದಲ್ಲೇ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭವಾದವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಕುರಿತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಭಾವನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಚಾರವು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ R. K. Laxman ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು.
✶ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವದ ಮುಖಗಳು :
R. K. Laxman
ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ “The Common Man” ಪಾತ್ರ ದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ತಪ್ಪುಗಳು, ಆಡಳಿತದ ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸರಳ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
K. Shankar Pillai
ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು “Shankar’s Weekly” ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Mario Miranda
ನಗರ ಜೀವನ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು :
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿವೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಮೀಮ್ಸ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾರ್ಟೂನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
