ಭಾರತದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು (Revolutions in India’s Economy)
ಭಾರತವು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಾಜು 50–60% ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ “ಕ್ರಾಂತಿಗಳು” ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತರಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.
★ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ (Green Revolution)
ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1966–69ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೀಜಗಳು (HYV seeds), ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ದೇಶವಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಪಿತಾಮಹರಾದ Norman Borlaug ಆಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಹರಿಕಾರ M. S. Swaminathan ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಿತಾಮಹರು / Fathers of various fields ; ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ
★ ಹಳದಿ ಕ್ರಾಂತಿ (Yellow Revolution)
ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಹಳದಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೇಂಗಾ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಸಾಸಿವೆ ಮುಂತಾದ ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯವು ಶೇಂಗಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಭಾರತವು ತೈಲ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು.
★ ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ (White Revolution)
ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಹತ್ತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು “ಆಪರೇಷನ್ ಫ್ಲಡ್” ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕ Verghese Kurien ಆಗಿದ್ದು, ಇವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಗುಜರಾತಿನ ಆನಂದ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
★ ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ (Blue Revolution)
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೀವ್ರವಾದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ, ಗೋವಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯವು ಉದ್ದವಾದ ಕರಾವಳಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
★ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು
*ಬೂದು ಕ್ರಾಂತಿ (Grey Revolution) : ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
*ಸ್ವರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ (Golden Revolution) : ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
*ಕಪ್ಪು ಕ್ರಾಂತಿ (Black Revolution) : ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
ಕೆಂಪು ಕ್ರಾಂತಿ (Red Revolution) : ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಟೊಮೇಟೊ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
*ಬೆಳ್ಳಿಕ್ರಾಂತಿ (Silver Revolution) : ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
*ರೌಂಡ್ ಕ್ರಾಂತಿ (Round Revolution) : ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ
*ರಜತ ಕ್ರಾಂತಿ : ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ
